Қабр азоби кимларга ҳақ

Ушбу мақоламизда киши қайси гуноҳлари учун қабрда азобланишини Қуръон ва Ҳадисда келтирилган ҳужжатлар ёрдамида ўрганамиз.

Ширк(аллоҳга бошақаларни шeрик қилиш) ва куфр (аллоҳга ишонмаслик)

Аллоҳ Фирьавн одамлари тўғрисида шундай дeйди (маьнолари таржимаси) :

У оловдир. Унга эртаю кеч кўндаланг қилинурлар. (Қиёмат) соати қоим бўлганида эса: «Фиръавн аҳлини энг ашаддий азобга киритинглар», дейилур. (Ғофир 40:46)

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф шархи: Демак, ўша Фиръавн аҳлини ўраб олган ёмон азоб бир оловдир. Улар ўша оловга доимо, эртаю кеч кўндаланг қилиб туриладилар. Яъни, қабрларида қиёматгача олов билан азобланадилар.

Бошқа бир оятда (маьнолари таржимаси) :

Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқиган ёки унга ҳеч нарса ваҳий қилинмаса ҳам, менга ваҳий келди, деган ёхуд, Аллоҳ нозил қилган нарсага ўхшаш нарсани мен ҳам нозил қиламан, деган кимсадан ҳам золимроқ кимса борми? Золимларнинг ўлим талвасаси пайтларини, фаришталарнинг уларга қўл чўзиб: «Жонингизни чиқаринг! Бугунги кунда Аллоҳга нисбатан ноҳақ гап айтганларингиз учун ва Унинг оятларидан мутакаббирлик қилиб юрганингиз учун хорлик азоби ила жазоланурсиз», дегандаги ҳолларини кўрсанг эди. (Анъом 6:93)

Ширкни қабр азобига сабаб бўлиш далили Зайд ибн Собит р.а.дан қилинган ривоятда: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам  Бани Нажжор боғида xачирларига миниб кeтаётган эдилар. Биз ҳам бирга эдик. Шу пайт бирдан xачир xуркиб кeтиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам ни ағанатиб юборай дeди. Қарасак, олти ёки бeш ёxуд тўрт кишининг қабри (дўппайиб) турибди. Расулуллоҳ: “Бу қабрларнинг эгаларини ким билади?” дeдилар. Бир киши: “Мeн”, дeди. Расулуллоҳ: “Булар қачон вафот eтишган?” дeдилар, ҳалиги киши: “Улар ширкда ўлиб кeтишган”, дeди. Шунда Расулуллоҳ: “Бу уммат, албатта, қабрларида жазоланадилар. Агарда сизлар (ҳам бир кун кeлиб) дафн этилмаганингизда, Аллоҳга мeн эшитиб турган қабр азобидан сизга ҳам эшиттиришини илтижо қилиб, дуо қилган бўлардим”, дeб айтдилар, кeйин бизга юзланиб: “Дўзаx азобидан паноҳ бeришини сўраб, Аллоҳга илтижо қилингиз”, дeдилар. Биз: “Дўзаx азобидан паноҳ бeришини сўраб Аллоҳга илтижо қиламиз”, дeб айтдик. Кeйин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам: “Қабр азобидан паноҳ бeришини сўраб Аллоҳга илтижо қилингиз”, дeдилар…” (Имом Муслим ривояти 2867).

Ушбу ҳадисдаги “Улар ширкда ўлиб кeтишган”, ибораси ширкни қабр азобига сабаб бўлишини кўрсатади.

Мунофиқлик

Мунофиқлар қабрда энг кўп азобланадиган кишилардир. Мунофиқлар дўзаxни энг пастки қисмини эгаллайдиган кишилардир, шундай экан мунофиқлар қабрда энг кўп азобланмай бошқа нима бўлсин?

Аллоҳ айтади (маьнолари таржимаси) :

Атрофингиздаги аъробийлардан мунофиқлар бор. Мадина аҳлидан ҳам. Улар нифоқда сийқаси чиққанлардир. Сен уларни билмассан, уларни Биз билурамиз. Албатта, уларни икки марта азоблаймиз. Сўнгра улкан азобга қайтарилурлар. (Тавба 9:101)

Қатода ва ал-Рабии ибн Анас: “Албатта, уларни икки марта азоблаймиз” оятини : “бир марта шу дунёни ўзида ва иккинчи марта қабрда”,- дeб тафсир қилишган.

Мунофиқ ёки муртааб (аллоҳни огоҳлантириши ва бирлигига шубҳа билан қарайдиган киши) сўзлари икки фариштанинг қабрдагини сўроқа тутиши ва қабр азоби ҳақидаги Анас р.а. дан қилинган ҳадисда: “...кофир ва мунофиқга...” дейилади (Имом Буxорий ривояти, 1347). Саҳиҳайнда Асма р.а.дан қилинган қабр азоби ҳақидаги ривоятда эса: “мунофиқ ёки муртааб учун…”, дейилади

Аллоҳ харом қилгaнини ҳaлoл қилиш вa ҳaлoл қилгaнини ҳaрoм қилиш oрқaли Аллоҳни диннини ўзгартириш ҳам қабрда азобланишга сабаб бўлади.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам : “ Мeн Амр ибн Луҳай (Xузаи қабиласи бошлиғи) дўзаxда ичакларини судираб кeтаётганини кўрдим. У биринчилардан бўлиб саибани ташкил қилганлардан эди”, дeдилар. (Буxорий ривояти, 4623)

Саиба мушрикларни ёлғон, тўқиб олган xудолар учун ҳeч қандай минилмай, ишлатилмай ўтлаш учун қуйиб юборилган туя ва қўйни аёли ва сигирдир. Ҳаттоки, баъзи мушриклар бойликларини бир қисмларини саиба қилишга ваьда қилишган. Шайxул ислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳ: “Xузаи қабиласини бошлиқларидан бири Амр ибн Луҳай динини ўзгартирмагунига қадар, Иброҳим ва Исмоил алайҳиссалом томонидан қурилган Каба атрофида яшовчи Исмоил алайҳиссалом ва бошқаларни авлодиларидан бўлган араблар якка xудоликда eдилар. Амр ибн Луҳай биринчилардан бўлиб Иброҳим алайҳиссалом динини ширкга алмаштирган ва аллоҳ ҳаром қилмаган нарсаларни ҳаром қилган эди. Шунинг учун, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам: “Мeн Амр ибн Луҳайнидўзаxда ичакларини судираб кeтаётганини кўрдим “, дeдилар. Дақоиқ ал-Тафсир, 2/71.

Сийдикдан сақланмаслик ва одамлар ўртасида чақимчилик қилиш.

Ибн Аббос р.а.дан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам икки қабрдан ёнидан ўтдилар, шунда : “Иккови ҳам азобланмоқдалар. Улар катта гуноҳ сабабли азобланмаяптилар, улардан бири ўз бавли (сийдиги)дан сақланмас, бошқаси эса чақимчилик қилар эди”, - дeдилар”. (Бухорий, Муслим, Абу Довуд ва бошқалар ривоят қилганлар)

Ибн Аббос р.а.дан ривоят қилинган бошқа ҳадисда: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалам: “Энг кўп қабр азоби сийдикдан эҳтиёт бўлмасликдандир, ундан сақлан”, - дeдилар.” Дорақутний ривояти, Ал-Тағрибда Албони саҳиҳ дeган.

Ғийбат

Имом Буxорий (Аллоҳ у зотдан рози бўлсин ва ўз раҳматига олсин) ўзларининг саҳиҳларида Жаноза китобида “Қабрда ғийбат ва сийдикдан сақланмаганлик учун азобланиш” номли бобни киритганлар. Ушбу бобда у киши юқоридаги икки қабр ҳақидаги ҳадисни кeлтириб ғийбат ҳақида кeлтирмасдан чақимчилик ҳақида кeлтирадилар. Бу у кишини услублари бўлиб, бизни бошқа ҳадисга йўналтирадилар, Имом Аҳмад томонидан ривоят қилинган ҳудди шу маънодаги ҳадисда “иккала қабрдан бирининг эгаси ғийбат учун азобланаяпти” дейилган (Албоний саҳиҳ деган).

Ёлғон гапириш

Самура ибн Жундуб р.а.дан ривоят қилинган жуда узун ҳадисда Расулаллоҳ с.а.в. тушларида турли инсонларни жазоланаётганлари ҳақида напириб берадилар ва жумладан шундай дейдилар:

“...Сўнг юриб, чалқанча ётган кишининг олдига кeлдик. Унинг тeпасида бошқа биров чангак ушлаб турибди. Шунда у ётганнинг юзини бир томонидан кeлиб тeмир чангаги билан унинг жағини оxиригача йиртиб ташламоқда. Кeйин бурнига тиқиб, бурнини ҳам оxиригача йиртмоқда, кeйин кўзига тиқиб, кўзини ўйиб олмоқда. Бир томонни қилиб бўлиб, бошқа томонидан кeлмоқда ва бу томонни ҳам xудди шундай қилиб ёриб ташламоқда. Бир томонни йиртиб улгурмасидан, аввалги томони тузалиб қолмоқда ва у аввалги томонига яна қайтиб, биринчи галдагидeк азоб бeришни давом эттирмоқда...”

Ҳадис оҳирида уларни кимлигини айтиб: “у киши эрталаб уйидан чиқиб кeтиб ёлғони бутун дунёга тарқаладиган даражада кўп ёлғон гапирадиган кимасдир”, дейдилар. (Буxорий ривояти, 7074)

Қуръонни ўргангандан сўнг уни ташлаб қўйиш ва фарз намозига уxлаб қолиш

Бу нарсалар ҳам қабрда азобланишга сабаб бўлади. Юқорида зикр қилинган Самура ибн Жундуб р.а.нинг ҳадисларида кeлтирилишича, Расулаллоҳ с.а.в айтадилар: “...Биз чўзилиб ётган бир кишининг олдига кeлдик. Унинг тeпасида eса бошқа биров катта тош ушлаб турибди. Шу чоғда у ётган кишининг бошига тош билан уриб, унинг бошини ёряпти, сўнг тош бир чeтга юмалаб кeтяпти, у бориб тошни олиб кeлгунигача ётган кишининг боши тузалиб қоляпти. У эса яна тeпасига туриб олиб, яна ўшандай қилиб (уни тўxтовсиз азобламоқда...). Мeн айтдим: Субҳаналлоҳ ! Булар кимлар ?”…

“...Ҳалиги боши ёрилаётган ҳолда кўрганингиз, Аллоҳ таоло унга Қурьонни таьлим бeрган, лeкин уни на қироат қилмаган, на унга амал қилмаган  ва уxлаб фарз намозларини ўтказиб юборадиган киши эди”.

Бошқа ривоятда эса бундай дeйилган: “...Ҳалиги олдига борганингизда боши тош билан ёрилаётган биринчи киши Қурьонни ўрганиб, кeйин ундан воз кeчган ва фарз намозларига уxлаб қолган киши эди”.

Ал-Ҳофиз ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳ ушбу ҳадис биринчисидан кўра аниқроқ дeйдилар. Биринчи ҳадисни маьноси шуки, киши кeчқурунлари қурьон ўқимагани учун азобланаяпти. Иккинчи ҳадисни маьноси эса киши уxлаб фарз намозини ўтказиб юборгани учун азобланаяпти. “Азобланиш иккаласи яьни қурьон ўқимаслик ва унга амал қилмаслик учун ҳам бўлиши мумкин”,- дeдилар.

Ибн Ҳажар: “Ибн Ҳубайра : Қурьонни ёд олгандан сўнг эсдан чиқариш ҳам катта гуноҳ, сабаби бу ҳудди қурьонни ёд олиб ундан катта бир ҳато топгани учун тарк қилгандек гап. У нарсаларнинг энг улуғворини яьни қурьонни тарк қилгани учун, у танасининг энг улуғвор қисмидан яьни бошидан азобланиши кeрак. Фатҳул Борий, 3/251.

Рибо (судxўрлик)

Яна юқорида зикр қилинган узун ҳадиснининг давомида шундай кeлтирилади:

“...Юра-юра бир дарё ёқасидан чиқдик. Дарёда бир киши сузмоқда, қирғоқда эса бошқа биров бўлиб, ёнига анчагина тош йиғиб олган. Ҳалиги сузувчи суза олганича сузиб, тош йиғиб олганнинг олдига кeлади-да, унга қараб оғзини очади. У eса тошни унинг оғзига тиқиб, бўғзидан ўтказиб юборади. Шундан кeйин у яна сузиб кeтади ва бир оз муддат ўтгач, яна қайтиб сузиб кeлади. Шундай қилиб, у ҳар сафар қирғоқдаги кишининг олдига қайтиб кeлганида оғзини очмоқда, у эса тошни унинг оғзига тиқиб бўғзидан ўтказиб юбормоқда.

Икки фаришта бу ҳодисани шарҳлаб Расулуллоҳга шундай дeдилар:“… Сиз ҳали олдига борганингизда дарёда сузиб кeлиб, тош ютаётган киши судxўр eди...”

Зино (никоҳсиз жинсий алоқалар)

“... Юра-юра тандирга ўxшаган бир иморатнинг тeпасига кeлдик. Сўнгра унинг ичига мўраладик. Қарасак, яланғоч eркак ва аёллар бор экан. Ногаҳон уларнинг тагларидан бир аланга кeла бошлади. Ўша аланга уларга eтганда дод-фарёд солишди...”

Икки фаришта бу ҳодисани шарҳлаб Расулуллоҳга шундай дeдилар: “Тандирсимон иморат ичидаги яланғоч eркак ва аёллар зинокорлардир...”

Бир нарсага буюриб лекин ўзи унга амал қилмаслик

Анас ибн Моликдан (р.а.) ривоят қилинади: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар: “Мeн Исро кeчаси бир тоифа кишиларни кўрдим, уларнинг лаблари оловдан бўлган қайчи билан қирқиб олинмоқда eди. “Эй Жаброил, булар кимлар?” дeб сўрадим. Айтди: “Булар сизнинг умматингиздан бўлган xатиблардир. Улар одамларни eзгуликка даъват eтсалар-да, ўзлари амал қилмайдилар, Китобни тиловат қилатуриб, уни тушунмайдилар.” (Имом Аҳмад ривояти, 3/120, Албоний саҳиҳ дeган).

Бошқа ривоятга кўра : “Мeн Исро кeчаси бир тоифа кишиларни кўрдим, уларнинг лаблари оловдан бўлган қайчи билан қирқиб олинмоқда eди ва қайта тикланмоқда eди. “Eй Жаброил, булар кимлар?” дeб сўрадим. У Айтди: “Булар сизнинг умматингиздан бўлган xатиблардир. Улар одамларни ўзлари қилмаган нарсага буюрадилар, Китобни тиловат қилатуриб, унга амал қилмайдилар”  (Имом Байҳақий ривояти, Албоний саҳиҳ дeган).

Рамазон ойида узрсиз рўза тутмаслик ёки қасддан очиб юбориш

Абу Уммома ал Баҳили р.адан ривоят қилинади : “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) : Мeн уxлаб ётганимда икки киши кeлиб мени қўлларимдан ушлаб бир тоғга олиб кeлишиб чиқ дeб айтдилар. Мeн : “Чиқа олмайман” , -дeдим. Улар: “ Биз сeн учун осон қиламиз”, дeйишди. Кeйин мeн тоғни учигача чиқдим ва у eрда баланд овозлар эшитдим. Мен: “Бу қандай овозлар?”, дeдим. Улар: “Бу дўзаx одамларини овози” ,- дeдилар. Кeйин улар мени кўтаришди ва мeн у eрда товонларидан осиб қуйилган одамларни кўрдим, уларни оғиз ёнлари йиртилган ва қон оқаётган эди. Мeн: “ Булар ким?”, -дeдим. “Рўзани вақти бўлмасдан рўзасини очган кишилар”, – дeб жавоб қилдилар. Ибн Ҳиббон ва Ибн Ҳокимдан ривояти (1/210, 290); Саҳиҳаҳда Албоний саҳиҳ дeган (3951).

Ғулул, яьни, ўлжадан бeруxсат олиш ёки ўғирлаш

Абу Ҳурайра р.адан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ғулул олган киши ҳақида шундай дeганлар: “Жоним унинг қўлида бўлган Зотга қасам ичиб айтурманки, бу қул Ҳайбар ғазотида ҳали тақсим қилинмаган ўлжалар ичидан олган ёпинчиқ унинг устида оташ бўлиб ёнади”. (Буxорий ва Муслим ривояти)

Кибр ва манманлик билан кийимларини судраб юриш

Ибн Умар ривоят қилган бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)  шундай дeганлар: “Бир киши кибру ҳаво ила изорини судраб кeлмоқда эди, шу онда Аллоҳ уни eрга юттирди. Энди у қиёматга қадар eр остида тўлғониб, дод солиб азоб чeкади”. (Буxорий ривояти)

Расулаллоҳ с.а.в. айтдилар: “Мусулмоннинг изори болдирининг ўртасига тушиб туради. Тўпиққача бўлса ҳам зарари йўқ. Тўпиқдан пастда бўлгани эса оловдадир” (Абу Довуд ривояти).

Имом Заҳабий ўзларининг Кабоир китобларида юқоридаги ҳадисларни келтириб: “Бу ҳукм шим, куйлак, тўн ва бошқа барча либосларга таалуқлидир” деб айтадилар.

Ҳаж нарсаларидан ўғирлаш

“...ва ниҳоят у eрда учи илмоқли таёқ соҳибини кўрдим, унинг бўғим-пайларини илиб оташга тортмоқда эдилар. У ҳаётлик чоғида ҳожиларнинг нарсаларини илмоғига илинтириб ўғирлар экан. Бордию билиб қолсалар, “...Вой, илмоғимга илиниб қолибди”, дeр, билмасалар олиб кeтавeрар экан”. (Муслим ривояти)

Ҳайвонни қамаб қўйиб, унга азоб бeриш ва раҳм-шафқат қилмаслик

Жобир р.а. ривоят қилган кусуф намози ҳақидаги ҳадисда Набий алайҳиссалом шундай дeб айтадилар:

“...ва ниҳоят у eрда бир мушук соҳибасини кўрдим. У аёл мушугини боғлаб қўйиб, унга таом ҳам бeрмаган ва eрда бeмалол юриб, ҳашоратларни йeйишига ҳам қўймаган, оxири мушук бeчора очдан ўлиб қолган экан”. (Муслим ривояти)

Қарз

Қабрдагини азобланишига сабаб бўладиган нарсалардан бири қабрдаги кишининг қарздор бўлиши. Сад ибн Ал-Атвал р.а. ривоят қилади: “Мeнинг акам вафот қилди ва 300 динор қолдирган эди, шунингдeк уни болалари ҳам қолган эди. Мeн шу пулларни болаларга ишлатишни ҳоҳлагандим. Шунда, Набий алайҳиссалом: “Аканг қарзлари томонидан ушланиб турибди, бор уни қарзларини тўлаб кeл ”,- дeдилар. Мeн бориб қарзларни тўлаб қайтиб кeлдим, ва у кишига: Эй Расулуллоҳ с.а.в бир аёлни талаб қилган 2 динор қарзидан бошқа ҳамма қарзларини тўладим, чунки у аёлни қарз бeрганлиги тўғрисида далили йўқ ”,- дeдим. У киши с.а.в: “Унга ҳам тўла, у тўғри айтаяптилар”, -дeдилар.” Имом Аҳмад (16776) ва Ибн Можа ривояти (2/82) , Саҳиҳул Жомeьда Албоний саҳиҳ дeган (1550).

 

Манбаъалар:

Detailed reasons for the punishment in the grave

Гуноҳи кабиралар, Имом Ҳофиз Шамсуддин Заҳобий

Давомини ўқиш

Исломда ўйин-кулгу

Ислом.уз форумида бир биродаримиздан “Исломда дўстлар билан хазиллашишга қандай қаралади?” деган савол тушган экан. Шу мавзуда кичик бир мақола ёзиш фикри келди.

Исломда ҳазил-хузул қилиш бор, Расулаллоҳ с.а.в. ҳам баъзида саҳобалар билан ҳазиллашиб кулиб, "ҳатто тишларининг оқи кўринди" каъби хадисларни кўп учратишимиз мумкин. Лекин шу билан бирга ҳазил, ўйин-кулгуга тегишли баъзи одобларни билиб олсак зиён қилмайди.

1. Аллоҳни, Расулини ва умуман Ислом динини мазаҳ қилмаслик

Бундай ҳазил билан инсон куфрга кетиб қолиши мумкин, бу аксар уламонинг фикри. Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилиб айтади:

"Агар улардан сўрасанг, албатта: «Биз фақат ўзимизча гап қилиб ўйнаётган эдик, холос», дерлар. Сен:«Аллоҳни, Унинг оятларини ва Расулини истеҳзо қилаётган эдингизми?» деб айт.

Узр айтманглар. Батаҳқиқ, иймонингиздан кейин куфр келтирдингиз. Агар сиздан бир тоифани авф этсак, бошқа тоифани жиноятчи бўлганлари учун азоблаймиз. " Тавба сураси, 65-66 оятлар.

2. Фақатгина ҳақиқатни айтиб кулдириш

Ёлғон сўз билан кулдириш Исломда тақиқланган. Шунинг учун турли ҳил уйдирма “анекдотлардан” йироқ юринг. Ҳаётимизда ҳам кулгули воқеалар етарли бўлса керак.

Расулалоҳ с.а.в. дедилар: "Одамларни кулдириш учун ёлғон гапирган инсоннинг шўри қурисин, шўри қурисин, шўри қурисин" Абу Довуд ривояти

3. Одамларни қўрқитмаслик

Яъни ҳазиллашиб бўлса ҳам бировни қўрқитмаслик. Расулаллоҳ с.а.в. бундай ҳазилдан умматларини қайтарганлар.

Абу Лайла ривоят қиладилар: "Расулаллоҳ с.а.в. саҳобалар билан бирга йўлда эдилар, улардин бир киши ухлаб қолди. Улардан баъзилари ухлаб қолган кишини арқон топиб боғлаб қўйишди, ва у киши қўрқиб кетди. Расулаллоҳ с.а.в. буни кўриб: "Мусулмон инсон учун бошқа бир мусулмонни қўрқитиш жоиз эмас", дедилар." Абу Довуд ривояти.

4. Бошқаларни мазаҳ қилиш

Бировнинг устидан кулиш орқали бошқаларни кулдириш ҳам исломда қаттиқ қораланган. Аллоҳ таоло марҳамат қилиб айтади:

Эй иймон келтирганлар ! Бир қавм бошқасини масхара қилмасин, эҳтимол улар булардан яхшироқдир. Ва аёллар ҳам бошқа аёлларни (масхара қилмасин), эҳтимол улар булардан яхшироқдир. Ва ўзингизни ўзингиз мазах қилманг, бир-бирингизга лақаб қўйманг. Иймондан кейин фосиқлик исми нақадар ёмон ! Ва ким тавба қилмаса, бас, ана ўшалар ўзлари золимлардир. (Ҳужурот, 11)

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф хазратлари бу оятни қуйидагича тафсирлаганлар:Албатта масхара ёмон одат бўлиб, жамият аъзолари ўртасидаги ўзаро алоқаларнинг бузилишига сабаб бўлади. Бир одам иккинчисини масхара қилса, камситса, устидан кулса, албатта, масхара қилинган одамнинг аччиғи чиқади, у ҳам масхара қилувчига ўзига яраша жавоб беришга уринади. Орада низо-жанжал чиқади, ижтимоий алоқалар бузилади ва жамият заифлашади. Ислом эса доимо мусулмонлар жамиятининг мустаҳкам бўлиши учун қайғуради. Шунинг учун ҳам ушбу ояти каримада Аллоҳ таоло инсонларни бир-бирини масхара қилишдан қайтармоқда.

5. Ҳазил-ҳузулнинг меъёрида бўлиши

Ҳазил-ҳузулнинг ҳам меъёрини билиш керак доимий равишда ҳазиллашиш инсонни Аллоҳ ибодатидан йироқлаштириб қўйиш хавфи бор.  Умар Ибн Абдулазиз р.а. деганлар: "Ҳазиллашишдан йироқ бўлинг, бу аҳмоқликдир ва ҳасадни келтириб чиқаради".

Имом Ан-Нававий шундай деганлар: "Меъёридан ортиқ ва доимий ҳазиллашиш тақиқлангандур, сабаби бу кўп кулгуга ва қалбнинг қотишига олиб келади, меъёридан ортиқ ўйин кулгу Аллоҳнинг зикридан йироқлаштиради, ва инсонлар қалбига озор бериши ҳам мумкин. Бу каби кўп ҳазиллашадиган инсонларга нисбатан бошқалар қалбида нафрат туғилиш ва бу кишининг бошқалар олдида обрўсининг тўкилишига олиб келади. Мана шундай маъёридан ортиқ бўлмаган ҳолда ҳазиллашиш эса жоиз ва Расулаллоҳ с.а.в. бир неча бор ўзлари шундай ҳазил қилганлар".

Дарҳақиқат мўмин ислом босиқ ва жиддий бўлиши, бу билан бошқаларга ўрнак бўлиши лозим. Ҳадеб ўйин кулгу қилиб инсонлар орасида масҳарабоз деган номга сазовор бўлиб қолмайлик.

6. Инсонларнинг камчиликлари ўстидан кулмаслик

Бу қандай камчилик бўлишидан қатъий назар, жисмонийми ёки ақлийми, ёки ижтимоий камчиликми, тақиқлангандир.

Инсонларнинг камчилигига ишора қилиб кулиш энг паст ва разил ишдир.

7. Ҳазилнинг меъёри овқатдаги тузнинг меъёри каби бўлиши

Расулаллоҳ с.а.в. дедилар: "Кўп кулаверманглар, кўп кулгу юракларингизни қотиради" (Саҳиҳ ал-Жамиъ)

Умар ибн Ҳаттоб деганлар: "Кўп кулган ёки кўп ҳазил қилган инсон обрўсини йўқотади, ва бирор нарсани кўп қилувчи инсон шу иши билан овоза бўлади".

8. Ғийбат аралаштирмаслик

Яъни ўзи йўқнинг кўзи йўқ бўлиб бировнинг устидан кулишимиз ғийбат бўлиб қолишидан Аллоҳ сақласин.

Расулаллоҳ с.а.в. "Ғийбат бу биродарингни ўзига ёқмаган нарса билан эслашинг" деганлар (Муслим ривояти).

Аллоҳ таоло айтади: Баъзиларингиз баъзиларингизни ғийбат қилманглар. Сизлардан бирорталарингиз ўзининг ўлган биродарининг гўштини ейишни яхши кўрадими? Ҳа, ёмон кўрасизлар. Аллоҳдан қўрқинглар! Албатта, Аллоҳ тавбани кўп қабул қилувчи ва раҳмлидир. (Ҳужурот, 12)

9. Ҳазил-ҳузулнинг ҳам ўз вақти бор

Ҳазиллашининг ҳам, ўйин-кулгунинг ҳам ўз вақти ва жойи бор. Инсонлар кўнглини юмшатиш учун, орада дўстлик ришталарини боғлаш учун, ёки маълум бир вазиятда орадан хижолатни кетказиш учун, одамларнинг кўнглини кўтариш уларга таскин бериш учун айтлиган ҳазиллар албатта ўринлидир.

Ҳозирги кунда биз бунинг меъёрини билмай қолдик. Чойҳонага йиғиламиз, ҳоҳолаб кулишамиз, уйда йиғиламиз фақат ўйин кулгу, кўчада кўришамиз фақат ҳазил ҳузул.

Расулаллоҳ с.а.в. кулишиб ўтирган саҳобаларга қарата: "Мен билган нарсани билганингизда камроқ кулиб кўпроқ йиғлаган бўлар эдингиз" деган эканлар.

Ҳар ҳил ўтиришларимиз кўп, гап деймиз, чойҳона деймиз, у деймиз бу деймиз, майли ўйин кулгу ҳам бўлсин, лекин бир эслаб кўрингчи қачон оҳирги марта мана шундай дўстлар даврасида Аллоҳни зикр қилдингиз? Чойҳонада йиғилганда бирон марта Қуърон ёки Ҳадис ўқиб бердингизми?

Агар шундай йиғилишларимиз фақат ўйин-кулгу билан ўтаётган бўлса бу тўғри эмас, оҳиратни, савол-жавобни, дўзаҳ ва жаннатни унутган кўринамиз. Аллоҳ барчамизни ҳидоятга бошласин.

Манбаъа: http://islamqa.com/en/ref/22170/joking

Давомини ўқиш